Onder in de la – ‘Nalevingsverslag GRECO vijfde evaluatieronde – 2021’

Met het Kabinet Rutte IV in vergaande staat van ontbinding zijn bewindslieden op zoek naar nieuw werk. Een groot deel van de hoofdrolspelers van de afgelopen jaren zijn al uitgevlogen naar functies elders. Los van de normatieve vraag of het wenselijk is dat de kapiteins het schip verlaten voor dit veilig in de haven ligt, schuilt er ook een integriteitsrisico in het vertrek van bewindspersonen naar nieuwe posten. Dit wordt duidelijk uit het ‘Nalevingsverslag GRECO vijfde evaluatieronde’ uit maart 2021. De recente openbaringen rondom voormalig minister en huidig energielobbyist Van Nieuwenhuizen benadrukken dit risico.

              GRECO, Groupe d’Etats contre la Corruption, publiceert jaarlijks een rapport over de staat van de corruptiebestrijding in alle lidstaten van de Europese Raad. Dit rapport verdwijnt echter jaarlijks ook opnieuw onder in de la zonder dat de aanbevelingen met enthousiasme uit worden gevoerd. Het evaluatierapport van 2021 verdient bijzondere aandacht omdat dit het jaar is waarin Van Nieuwenhuizen de overstap maakte van het kabinet naar Energie Nederland, de lobbyclub voor de energiebedrijven. Ten tijde van de overstap kwam er al kritiek op de minister en werden er vragen gesteld over haar betrokkenheid als minister van Economische Zaken en Klimaat bij overleggen over de energiesector. Op dat moment werd bezworen dat ze geen betrokkenheid zou hebben gehad bij overleggen binnen het kabinet rondom energiebeleid vanaf het moment dat ze wist van haar aanstaande functie als lobbyist voor Energie Nederland.

              In het evaluatierapport raadt GRECO aan om duidelijkere regels én sancties op te stellen voor ministers, staatssecretarissen en andere hoge functionarissen rondom lobby en belangenverstrengeling. Acht van de in totaal zestien aanbevelingen van de corruptiewaakhond gaan over dit onderwerp. De andere helft van de adviezen gaat over rechtshandhavingsinstanties zoals de Nationale Politie. GRECO raadt aan beperkingen in te voeren voor de functies die bewindslieden ná hun regeerperiode kunnen gaan uitoefenen. De reactie van het kabinet is summier en weinig concreet. Er wordt aangegeven dat er ‘aanpassingen’ kunnen worden gemaakt in het Handboek voor Bewindspersonen. Afsluitend concludeert GRECO dat haar eerdere adviezen over dit onderwerp niet zijn uitgevoerd.

              Recent journalistiek onderzoek toont aan dat minister Van Nieuwenhuizen wel degelijk nog aanwezig was bij overleggen over de energiesector terwijl ze op dat moment al wist dat ze voor Energie Nederland zou gaan werken. De eerdere beweringen van haarzelf en de minister-president dat ze geen bemoeienis zou hebben gehad, komen zo wel in een heel ander daglicht te staan. Opvallend is dat een riante compensatieregeling voor kolencentrales werd vastgesteld precies in de periode dat Van Nieuwenhuizen wist dat ze lobbyist zou gaan worden, maar nog wel aanschoof bij ministerraden over de energiesector. Het GRECO-rapport van maart 2021 lag toen alweer bijna een half jaar stof te verzamelen.

              Op dit moment is er nog steeds geen nieuwe wetgeving rondom dit soort integriteitskwesties. Jaar na jaar concludeert GRECO dat Nederland de anti-corruptieregels voor de politieke top niet op orde heeft. Het aanpassen van het Handboek voor Bewindspersonen komt niet in de buurt van wat nodig is om deze problematiek aan te pakken. Allereerst is het Handboek geen wet en zijn er ook geen sancties aan verbonden, daarnaast geldt het niet voor topfunctionarissen zoals de hoogste ambtenaren op ministeries en bij uitvoeringsorganisaties.

De kwestie Van Nieuwenhuizen zou een wake-up call moeten zijn voor bestuurlijk Nederland om strengere regels  op te stellen rondom lobbyactiviteiten. Een verplichte afkoelperiode, een contactverbod met ambtenaren en een openbaar register van lobbyende voormalig bewindspersonen én Kamerleden zou een goed begin zijn. Het feit dat de Nederlandse wetgeving vér achterblijft bij andere Europese landen zoals Italië en Spanje zou ontnuchterend moeten werken.

Politiek is het strijdtoneel van belangen en botsende wereldbeelden. In kabinet en Kamer vinden de debatten en discussies plaats die Nederland mede vormgeven. Als burgers moeten we erop kunnen vertrouwen dat bij die debatten politieke ideologie, de openbaar bepleite verkiezings- en regeringsprogramma’s en het algemeen belang de leidraad zijn voor besluitvorming. De GRECO-rapporten laten echter zien dat vertrouwen alléén jammer genoeg niet voldoende is. Om onze democratie veilig te stellen voor de corrumperende invloeden van netwerkcorruptie en lobbycratie, zijn hardere regels en maatregelen nodig. De slager die zijn eigen vlees keurt is niet meer afdoende. Alleen zo kan gewerkt worden aan herstel van vertrouwen en goed bestuur.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *