Onder in de la – de Staat van het Onderwijs 2016/2017

In haar Onderwijsverslag over het jaar 2016/2017 trekt de Inspectie van het Onderwijs aan de bel over de achteruitgang van de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs: de prestaties van leerlingen zouden onder druk staan en alleen in het vmbo en mbo stijgt het niveau van de diploma’s nog. Maar waar we in deze editie aandacht aan willen besteden is een andere opvallende observatie van de Inspectie destijds, namelijk de toenemende segregatie in het onderwijs.

In 2017 constateerde de Inspectie dat het Nederlandse onderwijs in vergelijking met andere landen sterk gesegregeerd was. En dit geldt nog steeds anno 2024. De grote segregatie komt enerzijds door de vroege selectie naar niveau in het Nederlandse stelsel, waarbij leerlingen in het voortgezet onderwijs al verschillende richtingen opgaan afhankelijk van het leerniveau dat ze beheersen. Anderzijds is ook het speciaal onderwijs altijd een grote segregerende factor geweest in het Nederlandse onderwijsstelsel, een factor die met name segregatie op basis van geloof en/of etniciteit in de hand werkt. Beide kenmerken waren echter niet nieuw in 2016/2017 en het zijn ook niet de zaken waarover de Inspectie haar zorgen uitspreekt in het rapport. De Inspectie rapporteerde in 2017 over een steeds grotere toename in sociaaleconomische segregatie.

Waar etnische segregatie als gevolg van het speciaal onderwijs in 2017 lijkt af te nemen, neemt de segregatie op basis van het onderwijsniveau en de sociaaleconomische positie van ouders juist toe. Met name hoger opgeleide ouders scheiden zich af, aldus de Inspectie: “Dat gebeurt via de schoolkeuze: door te kiezen voor scholen waar alleen leerlingen met een vergelijkbare achtergrond op zitten of voor privaat onderwijs”. Opvallend is dat dit verschil niet zozeer bestaat tussen scholen met leerlingen met een lager opleidingsniveau en scholen met leerlingen met een gemiddeld hoger opleidingsniveau, maar dat het vooral voorkomt tussen scholen met een vergelijkbare leerlingenpopulatie.

De Inspectie waarschuwt dat de toename in deze vorm van segregatie uiteindelijk kansenongelijkheid in de hand kan werken. De kans op een diploma verschilt op basis van de achtergrond van leerlingen. Zo lopen leerlingen met laagopgeleide ouders meer kans om af te stromen en minder kans om een niveau omhoog te gaan. Daarbij kunnen lage verwachtingen en weinig motivatie met name nadelig uitwerken op de prestaties van leerlingen uit kansarme milieus. Ook speelt de thuisachtergrond van een kind mee bij de keuze voor profielen en studie. “Er ontstaan nu in het Nederlandse onderwijs bubbels van gelijkgestemden waar leerlingen nauwelijks uitkomen”, aldus de Inspectie. Sociale cohesie en het tegenkomen van groepen met verschillende achtergronden en overtuigingen wordt op deze manier tegengewerkt in ons eigen onderwijssysteem.

Het raakt aan een andere zorgelijke ontwikkeling waarover de Inspectie ook rapporteert in dit rapport: de achteruitgang in kennis over burgerschap. In vergelijking met andere landen, schijnt het kennisniveau over zaken als democratie en waarden en normen enorm te verschillen onder Nederlandse leerlingen. Zo weet één derde van de leerlingen heel veel over burgerschap (ook in vergelijking met andere landen) en één derde van de leerlingen juist heel weinig (ook in vergelijking met andere landen). En ook hier zijn de verschillen tussen scholen weer erg groot. Leerlingen uit een kansarm milieu zullen naar alle waarschijnlijkheid ook terecht komen op een school waar er veel minder aandacht is voor burgerschap en daaraan gerelateerde zaken.

Het rapport laat zien dat de keuze voor een school een groot verschil kan maken op de ontwikkeling die een kind doormaakt en waar hij of zij uiteindelijk terecht komt. Dit creëert een situatie waarin gebrekkige kennis over onder andere de fundamenten van onze samenleving gevaar loopt te worden overgegeven van generatie op generatie. Een fout die alleen kan worden hersteld door een meer inclusief onderwijssysteem waarbij bubbels van leerlingen uit verschillende milieus weer met elkaar in contact komen.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *