De oorlog in Gaza is een gevoelig onderwerp. Juist dan is zorgvuldige berichtgeving extra belangrijk. Dat lijkt niet altijd te lukken. En zoals zo vaak spelen getallen de hoofdrol.
De NOS kopte onlangs dat “honderden genocidewetenschappers” hadden geconcludeerd dat Israël zich schuldig maakte genocide in Gaza. Dat getal, honderden, klonk indrukwekkend en gaf gewicht aan de bewering. Het suggereerde een grote, eensgezinde groep academische experts, het suggereerde een uitgebreid onderzoek, kortom, het suggereerde een nieuwswaardige gebeurtenis.

Maar dat was het niet. Met nieuws had het niets te maken.
De organisatie waar de NOS naar verwees, is de International Association of Genocide Scholars (IAGS). Volgens The Times of Israel telt deze vereniging ongeveer 500 leden. Van die groep stemden 129 mensen over de resolutie. Van hen koos 86 procent vóór. Iets meer dan honderd mensen steunden de resolutie.
Waren dat wetenschappers met verstand van zaken? We zullen het nooit weten. Want wie lid wil worden van de IAGS hoeft geen wetenschapper te zijn. Studenten, activisten, journalisten of zelfs kunstenaars kunnen zich aanmelden. De organisatie schrijft op haar website dat er leden zijn uit uiteenlopende vakgebieden, zoals literatuurwetenschap, filmstudies of psychologie. Ook mensenrechtenactivisten kunnen lid worden.
Er waren, zoals een Salo Aizenberg, een genocideonderzoeker van de andere kant van het spectrum aangaf, maar twee vereisten voor het lidmaatschap: 1) Je moest in leven zijn; en 2) Je moest over een geldige creditcard beschikken. Voor 30 dollar per jaar kan iedereen zich aansluiten, zonder dat er om diploma’s of expertise wordt gevraagd.
Bij het bekijken van de ledenlijst kwam Aizenberg nog meer merkwaardige dingen tegen. Zoals de oververtegenwoordiging van leden uit Irak (80 van de 600 geregistreerde leden), met soms 5 genocideexperts uit één familie.
Hoe laag de drempel was, blijkt uit een opmerkelijk voorbeeld. In de ledenlijst stond een (inactief) lid met de naam Adolf Hitler. Het profiel bevatte de tekst: “Ik weet wel iets over genocide.” Er stond een lange lijst van onderzoeksthema’s bij, van kolonialisme tot de Balkan. Ook bleek dat Adolf Hitler zich had aangesloten bij zowel de Vrouwen-caucus als de Inheemse-caucus van de IAGS.

Inmiddels heeft IAGS de ledenlijst van de website gehaald. De namen van de auteurs van de resolutie zijn niet bekendgemaakt en de toegezegde rondetafelbespreking is geschrapt.
Van het hele nieuwsbericht blijft niets over. Geen honderden mensen, geen wetenschappers, geen overweldigend wetenschappelijk oordeel, alleen maar een dubieuze organisatie met een ronkende naam die op het moment dat er (terecht) kritische vragen worden gesteld, de luiken meteen helemaal dicht doet.
Vertrouwenscrisis in de media
Twintig jaar geleden was dit misschien voor de NOS geen probleem geweest, maar in tijden van sociale media komt de twijfelachtigheid van dit soort berichtgeving snel boven water.
Vertrouwen in media is fragiel. Een verkeerde kop of een misleidend getal kan dat vertrouwen al snel ondermijnen, zeker bij gevoelige onderwerpen zoals oorlog en genocide. Als dit niet klopt, wat klopt er dan nog meer niet?
De rol van een publieke omroep is juist om feiten zorgvuldig te brengen, en niet om een ander beeld te schetsen dan de werkelijkheid rechtvaardigt. Wanneer dat toch gebeurt, verliest de journalistiek haar fundament: geloofwaardigheid.
Die vertrouwenscrisis is gevaarlijk. Als burgers de NOS of andere instituties niet meer geloven, brokkelt het fundament van de publieke ruimte af. Herstel is alleen mogelijk wanneer er secuurder wordt omgegaan met feiten en cijfers, en wanneer media verantwoordelijkheid nemen voor hun serieuze positie in de samenleving. Alleen door zorgvuldigheid en transparantie kan het vertrouwen in instituties weer worden opgebouwd.


check, check check eerst!!!!